De speen, voor veel kinderen (en hun ouders) is het een belangrijk ding. Kinderen gaan ervan houden waardoor het wegnemen van een fopspeen erg moeilijk kan zijn. Maar is de speen nou wel of niet slecht voor het gebit en de spraakontwikkeling? Als ouder kun je je afvragen of je überhaupt wel aan die speen moet beginnen. En als je het eenmaal hebt gedaan, hoe je er weer vanaf komt. In dit artikel een aantal weetjes over de speen en tips om de gewoonte af te leren.

Wel of geen speen?

Er is goed nieuws voor ouders die twijfelen over het gebruik van de fopspeen. Deskundigen geven namelijk aan dat er op zich niets mis is met het gebruik van een fopspeen bij baby’s. De zuigbewegingen die ze bij het gebruik van de speen maken werken kalmerend voor baby’s. Wanneer je geen speen geeft zuigen ze vaak op hun eigen duim, vinger, een fles of de borst van de moeder. Kinderen die vaker dan eens per twee uur gevoed willen worden gebruiken de fles of borst als het ware als fopspeen. Het gebruik van de speen kan er dus voor zorgen dat je jouw baby kan kalmeren tussen de voedingen door. Wel raden deskundigen aan dat je de fopspeen pas introduceert als de baby gewend is aan de borstvoeding. Wanneer je een speen aanbiedt terwijl je baby nog moeite heeft met de borst kan het voor meer moeite zorgen.

Middenoorontsteking en wiegendood

Uit onderzoek blijkt dat het optreden van middenoorontstekingen verband kan houden met het zuigen op een speen. Een kind dat vaak middenoorontstekingen heeft, zou daarom het beste zo weinig mogelijk of helemaal geen speen meer moeten gebruiken. Volgens andere studies kan het gebruik van een speen bij het inslapen er wel voor zorgen dat de kans op wiegendood verkleint. Dit zou te maken kunnen hebben met het feit dat baby’s minder geneigd zijn om te rollen en draaien wanneer zij een speen in hebben. Daarnaast zou het er voor zorgen dat de tong naar voren geduwd wordt bij het zuigen waardoor de luchtwegen vrij blijven.

De invloed op het gebit

Ook om het gebit van je kind hoef je niet direct veel zorgen te hebben. Het materiaal van een fopspeen is zachter dan de duim, waardoor er minder druk op de tanden, het gehemelte en de kaken staat. Duimzuigen kan de stand van de kaken snel veranderen. Dat effect is blijvend en bepaalt dus ook de stand van de tanden van het volwassen gebit. Een speen heeft dat effect veel minder. De stand van de melktanden verandert wellicht maar dit effect werkt niet door in het volwassen gebit als je de speen wegdoet voordat je kind zijn melkgebit gaat wisselen.

Spraakontwikkeling

Tot slot zijn er vaak zorgen over de spraakontwikkeling van kinderen bij het gebruik van de fopspeen. Het zou er voor zorgen dat kinderen spraakproblemen krijgen. Ook dit is niet waar. Door het gebruik van de speen dwingt een baby zichzelf om zijn mondspieren te gebruiken. Een kind moet leren de lippen ontspannen te sluiten en gemakkelijk door de neus te ademen. Een goede mondsluiting voorkomt andere problemen zoals een slechte ademhaling waarbij de lucht via de mond minder gezuiverd wordt en tot verkoudheid kan leiden. Sterke mondspieren helpen tevens bij een goede spraakontwikkeling.

Welke soort speen kies je?

Spenen zijn te krijgen in verschillende vormen. De bekendste zijn de kersvorm, deze heeft een ronde top, en de dentalspeen met een platte, schuin aflopende vorm. Er wordt gezegd dat de dentalvorm beter is voor de tanden van je kind. Daarnaast kunnen baby’s een dentalspeen gemakkelijker in hun mond houden. Een platte speen valt minder snel op de grond. Hierdoor is de hygiëne beter en het gevaar op bacteriën kleiner. Naast verschil in vorm zijn er spenen voor baby’s van 0-6 maanden en vanaf 6 maanden. Zorg ervoor dat je de juiste maat gebruikt voor de leeftijdsfase van jouw baby. Een te grote speen kan de huig achter in de mond raken wat er voor kan zorgen dat je kindje vaker moet overgeven.

Wanneer moet je het afleren?

Tandartsen raden aan dat je het gebruik van de speen moet beperken vanaf het tweede levensjaar en na het vierde jaar helemaal niet meer te gebruiken om gebitsproblemen te voorkomen. Andere deskundigen raden aan het gebruik al af te leren na het eerste jaar omdat zuigen dan geen ontwikkelingsbehoefte meer is. Weer een andere groep geeft aan dat het prima is om het gebruik van de speen pas af te leren als het kind zindelijk is. De meningen over het moment waarop je moet stoppen verschillen dus per deskundige.

Hoe te stoppen: Het drie-dagen-plan (voor peuters)

Dag 1 : ‘s Morgens en voor het slapen gaan, vertel je jouw kind dat het over drie dagen tijd is om afscheid te nemen van zijn/haar fopspenen. Geef je kind vertrouwen door te benoemen dat je weet dat hij/zij het kan en je het samen gaat doen. Houd het gesprekje kort (30 seconden) en klink niet alsof je toestemming vraagt. Als je kind overstuur reageert benoem dan alleen dat je weet dat hij/zij het niet wil maar dat jij weet dat hij/zij het kan. Wees niet bang dat het stoppen moeilijker is geworden omdat je jouw kind waarschuwt. Kinderen vinden het, net als wij zelf, fijn om zich (emotioneel) voor te bereiden op verandering.

Dag 2 : Herhaal hetzelfde 30 seconden praatje nu twee keer per dag. Verander alleen de ‘over drie dagen’ naar ‘morgen’. Probeer je kind niet te overtuigen maar breng het als een feit.

Dag 3 : Herinner je kind dat vandaag dag drie is en dus tijd om de fopspenen te verzamelen. Maak er een soort speurtocht van en vraag of je kind wil helpen zoeken. Zelfs als hij/zij weigert en gaat protesteren ga je door met het verzamelen van de spenen. Stop ze in een plastic zak en gooi deze vervolgens in een aparte afvalbak. Vertel er eventueel bij dat ze gerecycled kunnen worden om nieuw speelgoed of andere dingen mee te maken. Het idee dat het iets nieuws kan worden zal meer helpen bij de verwerking dan dat je ze ‘zomaar’ in de prullenbak gooit. Dit is echter geen garantie dat je peuter niet overstuur raakt. Benoem en accepteer de gevoelens van je kind maar wees duidelijk en houd vol. De meeste kinderen verwerken het verlies van hun dierbare speen binnen 48 uur.

Hoe te stoppen met de speen: De geleidelijke aanpak

Begin met het verwijderen van de fopspeen in ‘geen-stress-situaties’, zoals wanneer je kind thuis is en tevreden/rustig is. Zodra je kind gewend is om zijn/haar speen niet meer te hebben binnenshuis begin je met het wegnemen van de speen buitenshuis. Je hoeft niet altijd een uitgebreide verklaring te geven aan peuters. Soms willen we als ouders te veel praten/overleggen met onze kinderen. Het enige wat je hoeft te zeggen is ‘de speen gaat niet mee naar buiten’. Vanaf dit punt is het meestal een logische, en niet al te moeilijke, overstap om het speen gebruik te beperken tot ‘alleen in bed’. De laatste stap kan echter een grotere uitdaging zijn. Sommige ouders maken er een soort speen-feeën-sprookje van die de speen wegneemt ’s nachts. Andere ouders geven er een beloning voor in de plaats. Hoe je het ook aanpakt, wees niet verbaasd als je kind ondanks de beloning overstuur is. Hou vol en bereid je mentaal voor op een aantal moeilijke nachten.

Heb je meer vragen over het stoppen van het fopspeen gebruik of wil je persoonlijk advies? Vul dan het aanmeldformulier in voor een persoonlijk opvoedadvies.