Ieder mens krijgt in zijn/haar leven te maken met de dood, ook kinderen. Het kan zijn door het overlijden van een grootouder, ouder, familielid, vriend(in) of huisdier. Zeker wanneer een kind dit nog niet eerder heeft meegemaakt kan het voor hem/haar erg moeilijk zijn om hier mee om te gaan. Daarnaast kan het als ouder lastig zijn om in te schatten hoe je jouw kind kan helpen. In dit artikel geven we tips hoe je met kinderen kunt praten over de dood en hoe je hem/haar kan helpen dit te verwerken.

Praten over de dood
Voor kinderen zijn begrippen als dood en verlies vaak moeilijk te begrijpen. Toch begrijpen ze vaak meer dan wij denken. Het is daarom erg belangrijk dat je open en eerlijk met kinderen over dit onderwerp praat. Je hoeft niet altijd alles tot in detail te vertellen wanneer er iemand dood gaat of op een sterfbed ligt. Je kunt het best gedoseerd en in simpele maar duidelijke taal, die past bij de leeftijd van het kind, uitleggen wat er speelt. Als je kinderen niet vertelt hoe het zit gaan zij namelijk hun eigen fantasie gebruiken. Op die manier weet je niet wat jouw kind denkt en of die gedachtes kloppen. De fantasie van kinderen kan dingen namelijk erger maken en het kan zijn dat je kind daardoor bang wordt. Het is in ieder geval belangrijk duidelijk te vertellen dat de dood iets is wat niet overgaat en dat diegene niet meer terugkomt.

Soms kunnen kinderen onverschillig of ongeïnteresseerd over komen wanneer je hen net vertelt hebt over de dood. Dit betekent echter niet dat het je kind niets doet. Het kan zo zijn dat je kind op dat moment even niet zit te wachten op een lang gesprek. Kinderen weten ook niet altijd even goed wat ze met zo’n ingrijpende boodschap moeten. Tevens hebben kinderen gezien hun leeftijd vaak ook meer tijd nodig om de informatie te verwerken en komt het besef pas later. Het kan dus zijn dat je kind later pas met vragen of verhalen naar jou toe komt terwijl andere kinderen er niet uit zichzelf over zullen beginnen omdat zij er simpelweg minder behoefte aan hebben. Tot slot is het vaak zo dat kinderen pas met hun emoties en verdriet komen wanneer zij merken dat er ruimte voor is. Zij stellen soms hun verdriet wat uit tot dat het met jou als ouder beter gaat. Kijk dus niet vreemd op als de reactie van je kind later komt dan verwacht. Check in ieder geval regelmatig even hoe het er voor staat door je kind te herinneren aan waar jullie het onlangs over hebben gehad en te vragen hoe het met hem/haar gaat. Vertel ook duidelijk dat je kind altijd bij je terecht kan en hij/zij zich nooit schuldig hoeft te voelen.

Zij stellen soms hun verdriet wat uit tot dat het met jou als ouder beter gaat. Kijk dus niet vreemd op als de reactie van je kind later komt dan verwacht.

–  Bereid je kind, indien mogelijk, voor op wat er komen gaat. Wat doen mensen op een begrafenis of condoleance en wat wordt er van je kind verwacht. Wanneer je iemand bezoekt op zijn/haar sterfbed kun je uitleggen dat de persoon er wellicht wat zieker uit ziet dan je kind gewent is, dat er misschien slangetjes of ander ziekenhuisapparatuur is of dat andere mensen erg verdrietig kunnen zijn. Ook wanneer er verwacht wordt dat een ziek iemand of ziek huisdier waarschijnlijk binnenkort komt te overlijden kun je al met je kind praten over het ziek zijn en wat er komen gaat.

–  Geef je kind voldoende gelegenheid om zijn/haar emoties te uiten wanneer hij/zij dat wil. Soms komt het misschien niet op het meest geschikte moment maar geef je kind als nog de ruimte.

–  Als ouder heb altijd een voorbeeldfunctie. Laat daarom ook gerust je eigen emoties zien aan je kind. Zo weet hij/zij dat het normaal is om verdrietig te zijn, leer je jouw kind dat hij/zij zijn emoties mag tonen en ben je eerlijk naar je kind toe. Let er wel op dat je bij het tonen van eigen emoties op dit gebied niet te veel of vaak is. Dat is voor kinderen te heftig om te zien en moeilijk om mee om te gaan.

–  Geef je kind, ook in een rouwperiode, de ruimte om vooral kind te blijven. Hij/zij hoeft niet de hele dag verdrietig te zijn, te praten of rustig op de bank te zitten.

–  Iedereen rouwt op zijn eigen manier, kinderen dus ook. Zo lang je kind zich ondanks het eventuele verdriet niet heel anders gedraagt hoef je je in princ)ipe geen zorgen te maken. Wanneer jij of de leerkracht gedurende een bepaalde periode duidelijke veranderingen ziet in het (speel)gedrag, eetpatroon of slaapritme kan dit er op wijzen dat je kind moeite heeft met het verwerken.

Tips om te helpen het een plekje te geven

–  Ook voor kinderen is afscheid nemen en afronden belangrijk. Betrek je kind daarom indien mogelijk bij dit proces maar forceer het niet. Kinderen moeten de kans krijgen het op een eigen manier af te sluiten.

–  Je kunt er voor kiezen om je kind mee te nemen naar de begrafenisdienst of condoleance. Dit kan je kind helpen bij het afsluiten en geeft hem/haar het gevoel er echt bij te horen. Bij erg jonge kinderen kun je er voor kiezen een oppas mee te nemen zo dat je kind er wellicht niet de gehele dienst bij hoeft te zijn. Oudere kinderen kunnen zelf kiezen of zij mee willen.

–  Voor een aantal kinderen is het moeilijk om te praten over doodgaan/overlijden. Het kan deze kinderen soms helpen om er op een meer creatieve manier mee bezig te zijn door bijvoorbeeld te knutselen of een spel met poppen of andere figuren.

–  Het kan helpend zijn wanneer je uit jezelf af en toe fijne herinneringen over de overleden persoon deelt met je kind (bij voorkeur herinneringen die je kind deelt). Je vergroot hiermee de kans dat je kind er zelf ook over gaat praten. Je kunt hierbij eventueel ook foto’s of ander beeldmateriaal gebruiken.

–  Er zijn voor vrijwel alle kinderleeftijden wel boeken te vinden over de dood. Deze boeken kunnen je kind helpen om een overlijden te verwerken en het kan jou als ouder helpen om er met je kind over te praten. Tevens zijn er in allerlei bekende kinderfilms ook verhaallijnen waarbij dood een onderdeel is. Deze kun je ook samen bekijken en er over praten.

De dood van een huisdier

De dood van een huisdier is natuurlijk wat anders dan het overlijden van een grootouder of ander familielid. Het kan voor een kind (en voor een gezin) echter net zo ingrijpend zijn. Het is daarom belangrijk om ook in dit soort situaties het verdriet van je kind serieus te nemen en hem of haar voldoende ruimte te geven voor het verdriet. Ook al vind je het zelf misschien niet echt nodig is het voor kinderen net zo belangrijk om van een huisdier afscheid te nemen dan van een dierbaar persoon. Bovenstaande tips kun je daarom ook bij het overlijden van een huisdier toepassen.

Heb je een vraag over opvoeden en wil je liever een persoonlijk advies van een deskundige? Meldt je dan hier aan en dan neemt een deskundige vandaag nog contact met je op.